Sinüzit Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Sinüzit nedir?

Sinüzit, yüz kemikleri içinde yer alan ve burun boşluğuna ince kanallarla bağlanan sinüs zarlarının iltihaplanmasıdır. Burun içi mukoza ile sinüs mukozası birbirine bu kadar yakın komşu olduğu için tıp dilinde genellikle rinosinüzit olarak adlandırılır; çünkü ikisi neredeyse her zaman birlikte etkilenir. Süresine göre dört gruba ayrılır: 4 haftadan kısa süren akut sinüzit, 4-12 hafta arası süren subakut sinüzit, 12 haftadan uzun süren kronik sinüzit ve yılda 4 veya daha fazla, her seferinde aralarda tam iyileşme olan ataklarla seyreden tekrarlayan akut sinüzit.

Sinüzit belirtileri nelerdir?

Sinüzitte en sık görülen belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı ve nefes almada zorluk
• Yüzde, özellikle alın, yanak ve göz çevresinde baskı ya da ağrı hissi
• Koyu renkli (sarı-yeşil) burun akıntısı ve geniz akıntısı
• Koku ve tat almada azalma
• Öksürük, özellikle geceleri artan geniz akıntısına bağlı
• Halsizlik ve bazı vakalarda ateş

Tek başına baş ağrısı, başka hiçbir belirti eşlik etmiyorsa, sinüzitten çok migren ya da gerilim tipi baş ağrısı ile karıştırılan bir durum olabilir. Burun kemiğinde de zaman zaman ağrı ve şişlik hissedilebilir; bu konuda burun kemiğinde ağrı ve şişlik neden olur yazımıza bakılabilir.

Sinüzit neden olur?

Sinüzitin en sık nedeni, üst solunum yolu enfeksiyonlarına yol açan virüslerdir; grip ya da soğuk algınlığı sonrasında ortaya çıkan sinüzitlerin büyük kısmı bu gruptadır. Belirtiler 10 günden uzun sürerse ya da düzelme sonrası yeniden kötüleşirse bakteriyel bir sinüzit söz konusu olabilir. Alerjik rinit de sinüs mukozasında kronik şişliğe yol açarak sinüzit riskini artırır.

Bunların dışında burnun kendi yapısından kaynaklanan nedenler de sinüzit sıklığını doğrudan etkiler:

• Septum deviasyonu (burun kemiği eğriliği): Burun içi hava akışını bozarak sinüs ağızlarının tıkanmasına zemin hazırlar. Detaylı bilgi için burun kemiği eğriliği zararları yazısı incelenebilir.
• Konka hipertrofisi (burun eti büyümesi): Burun içindeki etlerin aşırı büyümesi sinüs kanallarını daraltır. Bkz. burun eti küçültme (konka küçültme) ameliyatı.
• Burun polipleri: Sinüs ağızlarını tıkayan yumuşak doku büyümeleridir, özellikle kronik sinüzit zemininde sık görülür.

Basınç değişikliklerine bağlı sinüs rahatsızlıkları da (örneğin dalış ya da uçuş sonrası) ayrı bir başlıktır; bu konuda sinüslerde barotravma yazımızı okuyabilirsiniz.

Akut sinüzit mi, kronik sinüzit mi? Bakteriyel sinüzitten ne zaman şüphelenilir?

Sinüzitin viral mi bakteriyel mi olduğunu ayırt etmek tedavi kararı açısından önemlidir. Aşağıdaki üç durumdan biri varsa bakteriyel sinüzit olasılığı yükselir:

• Belirtilerin 10 günden uzun sürmesi ve düzelme eğilimi göstermemesi
• 38,3°C üzerinde ateş ile birlikte koyu renkli akıntı ya da yüz ağrısının hastalığın ilk 3-4 gününde şiddetli seyretmesi
• "Çift kötüleşme": başlangıçta düzelen belirtilerin, 10 gün içinde yeniden ve daha şiddetli kötüleşmesi

Bu üç kriterin dışında kalan, hafif seyirli ve kısa süreli vakaların büyük çoğunluğu viraldir ve destekleyici tedaviyle kendiliğinden geçer.

Sinüzit tanısı nasıl konur?

Sinüzit büyük ölçüde klinik bir tanıdır; yani çoğu vakada görüntüleme gerekmeden, hastanın anlattığı belirtiler ve muayene bulgularıyla konulur. Burun tıkanıklığı, koyu renkli akıntı, yüzde baskı/ağrı ve koku kaybından en az ikisinin bir arada bulunması tanı için yeterli kabul edilir. Muayenede burun içinde ya da geniz bölgesinde irin (pürülan akıntı) görülmesi tanıyı destekleyen en değerli bulgudur. Gerekli görülen vakalarda, burun içi kamerayla (nazal endoskopi) orta meatus bölgesinden akıntı, polip ya da anatomik bir engel olup olmadığı değerlendirilir.

Bilgisayarlı tomografi (BT), sinüzit tanısı için rutin olarak istenmez; çünkü hiçbir belirtisi olmayan kişilerin bile önemli bir kısmında sinüslerde küçük değişiklikler görülebilir, bu da görüntülemeyi tek başına yanıltıcı kılar. BT genellikle göze ya da beyne yayılım şüphesi gibi bir komplikasyon düşünüldüğünde, başka bir tanı akla geldiğinde ya da cerrahi planlanıyorsa istenir.

Sinüzit tedavisi

Tedavinin ilk basamağı, ister viral ister bakteriyel olsun, semptomatik rahatlamayı hedefler:

• Tuzlu su (izotonik/hipertonik) ile düzenli burun yıkama
• Bol sıvı tüketimi ve ortam nemlendirmesi
• Doktor önerisiyle nazal steroid sprey kullanımı
• Kısa süreli (3-5 günü aşmayacak şekilde) dekonjestanlar; uzun kullanımda burun tıkanıklığını artıran "rebound" etkisi görülebileceğinden süre sınırına dikkat edilmelidir

Antibiyotik tedavisi yalnızca bakteriyel sinüzit şüphesi güçlü olan vakalarda, hekim değerlendirmesiyle başlanır. Sinüzitlerin önemli bir kısmının viral kökenli olması nedeniyle antibiyotiğin her sinüzitte otomatik olarak gerekmediğini, kendi kendine antibiyotik başlamanın da önerilmediğini belirtmekte fayda var.

Evde bakım ve destekleyici yöntemler

Özellikle viral kökenli sinüzitlerde, ilaç tedavisinin yanında iyileşmeyi hızlandıran birkaç basit uygulama vardır:

• Tuzlu su ile burun yıkamayı gün içinde düzenli tekrarlamak, sinüs ağızlarındaki salgıyı inceltip akışını kolaylaştırır
• Ortamı nemli tutmak ve sıcak buhar solumak, kalınlaşmış salgının yumuşamasına yardımcı olur
• Bol sıvı tüketmek salgının akışkanlığını artırır
• Gece başı biraz yüksekte tutarak uyumak, sinüs bölgesindeki baskı hissini azaltabilir
• Sigara dumanı ve diğer tahriş edici kokulardan uzak durmak mukozanın iyileşmesini kolaylaştırır

Bu önlemler tedavinin yerini almaz, ancak hekimin önerdiği tedaviyle birlikte uygulandığında iyileşmeyi destekler; burun tıkanıklığına yönelik daha geniş öneriler için burun tıkanıklığına ne iyi gelir yazımıza da bakabilirsiniz.

Kronik sinüzitte cerrahi tedavi

8-12 haftalık uygun medikal tedaviye rağmen şikayetleri gerilemeyen kronik sinüzit vakalarında ya da altta yatan yapısal bir neden (septum deviasyonu, konka hipertrofisi, polip) varsa cerrahi seçenekler değerlendirilir. Bu durumda yapısal sorunun düzeltilmesi tedavinin kalıcı olması açısından önem taşır; burun tıkanıklığı tedavisi yazımızda septoplasti ve konka küçültme gibi yöntemler detaylandırılmıştır. Sinüs cerrahisinde en sık kullanılan yöntem, kamera eşliğinde sinüs ağızlarının açıldığı Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi (FESS)'dir; seçili vakalarda balon kateterle sinüs ağızlarının genişletildiği balon sinüplasti de tercih edilebilir. FESS genellikle günübirlik ya da kısa yatışlı olarak, genel anestezi altında uygulanır; iyileşme süreci kişiden kişiye farklılık gösterse de hastaların çoğu birkaç gün içinde günlük hayatına dönebilir.

Sinüzitten korunmak mümkün mü?

Her sinüzit atağını önlemek mümkün olmasa da riski azaltan bazı alışkanlıklar vardır: el hijyenine dikkat etmek ve grip/soğuk algınlığı dönemlerinde kalabalık ortamlarda mümkün olduğunca dikkatli olmak enfeksiyon riskini azaltır. Alerjik riniti olan kişilerde alerjinin düzenli kontrol altında tutulması, sinüs mukozasındaki kronik şişliği ve dolayısıyla sinüzit sıklığını azaltır. Sigara ve dumana maruziyetten uzak durmak, burun içi nemin korunması ve düzenli tuzlu su kullanımı da koruyucu alışkanlıklar arasında sayılabilir. Sık tekrarlayan sinüzit atakları yaşayan kişilerde altta yatan yapısal bir nedenin araştırılması, uzun vadede en etkili korunma yöntemidir.

Ne zaman acilen doktora başvurulmalı?

Sinüzit nadiren ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Göz çevresinde şişlik veya kızarıklık, görmede bozulma, şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı, ense sertliği, bilinç bulanıklığı ya da yüksek ateşin belirtilere eşlik etmesi durumunda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Sık sorulan sorular