English 
Français Geniz Akıntısı Neden Olur, Nasıl Geçer?
Geniz Akıntısına Ne İyi Gelir? | İstanbul
Kısa cevap: Geniz akıntısı, burun ve sinüslerde üretilen mukusun boğaza akmasıdır ve çoğu zaman alerji, soğuk algınlığı, sinüzit ya da reflüden kaynaklanır. Basit vakalarda serum fizyolojik ile burun yıkama, bol su içmek, ortamı nemlendirmek ve yatarken başı yüksekte tutmak birkaç gün ile birkaç hafta içinde rahatlama sağlar. Akıntı 3 ila 4 haftadan uzun sürüyorsa, tek taraflı, kanlı veya kötü kokuluysa nedenin bulunması için KBB muayenesi gerekir.
Geniz akıntısı nedir?
Burnumuz ve sinüslerimiz her gün mukus üretir. Bu mukus burnu nemlendirir, solunan havadaki toz ve mikropları yakalar ve normalde fark edilmeden boğaza akıp yutulur. Mukus miktarı arttığında, koyulaştığında ya da boğazdan temizlenmesi zorlaştığında kişi bu akıntıyı hissetmeye başlar. Tıpta buna postnazal akıntı denir; halk arasında geniz akıntısı olarak bilinir.
Geniz akıntısı tek başına bir hastalık değil, bir belirtidir. Bu yüzden tedavide asıl amaç akıntıyı geçici olarak kurutmak değil, akıntıya neyin yol açtığını bulmaktır.
Geniz akıntısının belirtileri
- Boğazın arkasına bir şey akıyormuş hissi
- Sürekli boğaz temizleme ihtiyacı, hırıltılı ses
- Özellikle sabahları ağızdan balgam gelmesi
- Gece yatınca veya sabah uyanınca artan öksürük
- Boğazda takılma, yumru hissi ve yutkunma ihtiyacı
- Boğazda gıcık, hafif ağrı veya yanma
- Ağız kokusu
- Hafif bulantı, özellikle sabah yutulan mukusa bağlı
Boğazdaki yanma ve gıcık şikayetiniz ön plandaysa boğaz yanması neden olur yazısı da işinize yarayabilir.
Geniz akıntısı neden olur?
Geniz akıntısının birden fazla nedeni olabilir ve bir hastada çoğu zaman iki neden birlikte bulunur. En sık nedenler ve ipuçları:
| Neden | İpucu | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Soğuk algınlığı (viral enfeksiyon) | Ani başlangıç, burun akıntısı, hafif ateş, boğaz ağrısı | Genellikle 7 ila 10 günde kendiliğinden geçer; burun yıkama ve bol sıvı |
| Alerjik rinit | Hapşırık, burun ve göz kaşıntısı, şeffaf akıntı, mevsimsel artış | Alerjenden kaçınma, hekim önerisiyle burun içi kortikosteroid sprey ve antihistaminik |
| Akut sinüzit | 10 günden uzun süren veya düzelip yeniden kötüleşen akıntı, yüzde basınç | Hekim değerlendirmesi; bakteriyel enfeksiyon düşünülürse antibiyotik reçete edilebilir |
| Kronik sinüzit, burun polipleri | 12 haftadan uzun süren akıntı, koku almada azalma, burun tıkanıklığı | Uzun süreli ilaç tedavisi, yanıt yoksa endoskopik sinüs cerrahisi |
| Reflü (larengofaringeal reflü) | Boğaz temizleme, ses kısıklığı, boğazda yumru hissi, sabah ağızda acılık | Beslenme düzeni değişikliği, gerekirse hekim önerisiyle reflü tedavisi |
| Alerjik olmayan (vazomotor) rinit | Soğuk hava, koku, sıcak yemekle başlayan akıntı, alerji testleri negatif | Tetikleyicilerden kaçınma, burun yıkama, hekim önerisiyle burun spreyleri |
| Septum eğriliği, burun eti büyümesi | Sürekli burun tıkanıklığı, ağızdan nefes alma, tekrarlayan sinüzit | İlaç tedavisi; yanıt yoksa septoplasti ve konka küçültme |
| Burun açıcı spreyin uzun süre kullanımı | Sprey bırakılınca artan tıkanıklık, sprey bağımlılığı | Hekim kontrolünde spreyin bırakılması ve yerine uygun tedavi |
| Kuru hava, sigara, hormonal değişiklikler | Kalorifer mevsiminde artış, gebelikte başlayan akıntı | Ortamı nemlendirme, sigarayı bırakma, burun yıkama |
Sinüzitin türlerini ve tedavisini sinüzit nedir, belirtileri ve tedavisi yazısında ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Geniz akıntısının rengi ne anlatır?
- Şeffaf ve sulu: çoğunlukla alerji, alerjik olmayan rinit veya soğuk algınlığının başlangıcı.
- Beyaz ve koyu: burun tıkanıklığı, kuru hava veya reflü ile birlikte sık görülür.
- Sarı veya yeşil: iltihabi hücrelerin arttığını gösterir; viral enfeksiyonlarda da görülebilir, tek başına bakteriyel enfeksiyon ve antibiyotik ihtiyacı anlamına gelmez.
- Kanlı, tek taraflı veya kötü kokulu: beklemeden KBB muayenesi gerektirir. Çocuklarda tek taraflı kötü kokulu akıntı burunda yabancı cisim belirtisi olabilir.
Geniz akıntısı nasıl geçer? Evde yapılabilecekler
- Burun yıkama: serum fizyolojik veya eczanelerde satılan burun yıkama setleriyle günde 1 ila 2 kez burnu yıkamak mukusu inceltir ve temizler. Ev yapımı solüsyon hazırlanacaksa kaynatılıp soğutulmuş ya da arıtılmış su kullanılmalıdır.
- Bol su içmek: yeterli sıvı alımı mukusun koyulaşmasını önler ve boğazdan temizlenmesini kolaylaştırır.
- Ortamı nemlendirmek: özellikle kış aylarında kalorifer havası mukusu koyulaştırır. Oda nemlendiricisi veya sıcak duş buharı rahatlatır.
- Başı yüksekte tutmak: yatarken yastığı biraz yükseltmek gece boğaza akan mukusu ve öksürüğü azaltır.
- Reflü önlemleri: yatmadan 2 ila 3 saat önce yemeyi bırakmak; geç saatte ağır, yağlı, baharatlı yemeklerden, aşırı çay, kahve, gazlı içecek ve alkolden kaçınmak.
- Tetikleyicilerden uzak durmak: sigara ve sigara dumanı, yoğun parfüm ve temizlik kokuları, alerjiniz varsa toz ve polen.
- Boğazı zorlamamak: sürekli sert boğaz temizlemek boğazı tahriş eder; bunun yerine yudum yudum su içmek ve yutkunmak daha faydalıdır.
Burun tıkanıklığı da eşlik ediyorsa burun tıkanıklığına ne iyi gelir yazısında burun yıkamanın nasıl yapılacağını adım adım bulabilirsiniz.
Yapılmaması gerekenler
- Burun açıcı (dekonjestan) spreyleri 3 ila 5 günden uzun kullanmak: uzun süreli kullanım ilaca bağlı rinite ve daha fazla tıkanıklığa yol açar.
- Kendi kendine antibiyotik kullanmak: geniz akıntısının çoğu viral, alerjik veya reflüye bağlıdır ve antibiyotikle geçmez. Antibiyotik yalnızca hekim bakteriyel enfeksiyon düşündüğünde reçete edilir.
- Burna yağ, limon suyu veya bitkisel karışımlar damlatmak: burun içini tahriş edebilir, yağların akciğere kaçma riski vardır.
Geniz akıntısı neden geçmiyor?
"Yıllardır geniz akıntım var, hiçbir şey işe yaramadı" şikayeti oldukça yaygındır. Haftalarca ya da aylarca süren geniz akıntısında genellikle şu nedenlerden biri gözden kaçmıştır:
- Tedavi edilmemiş alerji: alerjik rinit sürekli tedavi gerektirebilir; aralıklı ilaç kullanımı yetmeyebilir.
- Kronik sinüzit veya polip: dışarıdan bakınca görülmez, endoskopik muayene ve gerekirse sinüs tomografisi gerekir.
- Reflü: mide yanması olmadan da boğaza kaçan reflü geniz akıntısı hissi yapabilir.
- Yapısal sorunlar: burun kemiği (septum) eğriliği ve burun eti (konka) büyümesi hava akımını bozar, mukusun temizlenmesini zorlaştırır ve sinüzite zemin hazırlar.
- Burun spreyinin yanlış kullanımı: steroid spreylerin düzensiz ya da yanlış açıyla kullanılması etkisini azaltır; dekonjestan spreyler ise sorunu büyütür.
Tıbbi ve cerrahi tedavi seçenekleri
Tedavi, muayenede bulunan nedene göre planlanır:
- Burun içi kortikosteroid spreyler: alerjik rinit ve kronik sinüzitte temel tedavidir. Etkisi birkaç günde başlar, tam etki için düzenli kullanım gerekir. Hekim önerisiyle kullanılır.
- Antihistaminikler: alerjiye bağlı akıntıda faydalıdır.
- Reflü tedavisi: beslenme düzeni değişikliği ve gerekirse hekimin önerdiği ilaçlar.
- Antibiyotik: yalnızca bakteriyel sinüzit düşünüldüğünde, hekim reçetesiyle.
- Cerrahi: ilaç tedavisine yanıt vermeyen ve yapısal bir sorunu olan hastalarda septoplasti, konka küçültme veya endoskopik sinüs cerrahisi gündeme gelir. Amaç, burnun hava akımını ve sinüslerin boşalmasını normale döndürmektir.
Burun tıkanıklığının cerrahi tedavisi hakkında daha fazla bilgi için burun tıkanıklığı tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Çocuklarda geniz akıntısı
Çocuklarda geniz akıntısının en sık nedenleri tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları, alerji ve büyümüş geniz etidir. Geniz eti büyük olan çocuklarda ağzı açık uyuma, horlama, burundan konuşma ve sık kulak enfeksiyonu da görülebilir. Bu konuyu bademcik ve geniz eti iltihaplarının tedavisi yazısında ayrıntılı olarak anlatılıyor. Bebeklerde ise burun yıkama ve aspiratör kullanımı farklı kurallara tabidir; ayrıntılar bebeklerde burun tıkanıklığı yazısında yer alıyor.
Ne zaman doktora gitmelisiniz?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa KBB uzmanına başvurun:
- Geniz akıntısının 3 ila 4 haftadan uzun sürmesi
- Tek taraflı, kanlı veya kötü kokulu akıntı
- 10 günden uzun süren ateş ve yüzde ağrı veya basınç
- Göz çevresinde şişlik, kızarıklık ya da görme bozukluğu (acil başvuru gerektirir)
- 3 haftadan uzun süren ses kısıklığı veya yutma güçlüğü
- Koku almada belirgin azalma
- Açıklanamayan kilo kaybı veya boyunda ele gelen şişlik
Geçmeyen geniz akıntısı için muayene olmak isterseniz iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Geniz akıntısı (postnazal akıntı), burun ve sinüslerde üretilen mukusun burnun arka kısmından boğaza doğru akması ve kişi tarafından fark edilmesidir. Normalde de her gün mukus üretilir ve fark edilmeden yutulur; mukus artınca, koyulaşınca veya boğazdan temizlenmesi zorlaşınca şikayet haline gelir.
En sık nedenler alerjik rinit, soğuk algınlığı gibi viral enfeksiyonlar, akut veya kronik sinüzit, alerjik olmayan (vazomotor) rinit ve mide içeriğinin boğaza kaçtığı reflüdür. Septum eğriliği ve burun eti büyümesi mukusun temizlenmesini zorlaştırarak şikayeti artırabilir. Kuru hava, sigara ve uzun süre burun açıcı sprey kullanımı da geniz akıntısını tetikler.
Serum fizyolojik ile düzenli burun yıkama, bol su içmek, ortamı nemlendirmek, yatarken başı biraz yüksekte tutmak ve sigaradan uzak durmak en etkili ev önlemleridir. Reflü şüphesi varsa geç saatte yemek yememek ve yatmadan 2 ila 3 saat önce yemeyi bırakmak faydalıdır. Altta yatan nedene göre hekim burun içi kortikosteroid sprey veya başka ilaçlar önerebilir.
Haftalarca geçmeyen geniz akıntısının arkasında genellikle tedavi edilmemiş alerji, kronik sinüzit, reflü veya burnun yapısal bir sorunu (septum eğriliği, burun eti büyümesi, polip) vardır. Şikayet 3 ila 4 haftadan uzun sürüyorsa KBB muayenesi ve gerekirse endoskopik burun muayenesi ile nedenin bulunması gerekir.
Evet. Geniz akıntısı uzun süren öksürüğün en sık nedenlerinden biridir. Boğaza akan mukus özellikle gece yatınca ve sabah uyanınca öksürük ve boğaz temizleme ihtiyacına yol açar. Öksürük 3 haftadan uzun sürüyorsa akciğer ve reflü gibi diğer nedenlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Yapabilir. Boğazın arkasında biriken mukus, özellikle sinüzit varsa, bakterilerin çoğalmasına ve ağız kokusuna yol açabilir. Ağız kokusunun en sık nedeni yine de diş ve dil yüzeyiyle ilgili sorunlardır; bu nedenle diş hekimi muayenesi de önemlidir.
Burun eğriliği (septum deviasyonu) doğrudan mukus üretimini artırmaz, ancak hava akımını bozarak ve sinüslerin boşalmasını zorlaştırarak geniz akıntısının daha fazla hissedilmesine ve tekrarlayan sinüzite zemin hazırlayabilir. İlaç tedavisine yanıt vermeyen ve belirgin eğriliği olan hastalarda septoplasti şikayeti azaltabilir.
Geniz akıntısı için kulak burun boğaz (KBB) uzmanına başvurulur. KBB muayenesinde burun içi, burun eti, septum ve gerekirse endoskopla burnun arka kısmı ve sinüs ağızları değerlendirilir. Alerji şüphesinde alerji testleri, reflü şüphesinde ek değerlendirme istenebilir.
Op. Dr. Çağatay Ruhi
KBB Uzmanı · Burun Estetiği Cerrahı
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu. 2011'den bu yana İstanbul Kadıköy'de KBB ve burun estetiği alanında çalışıyor. Rinoplasti, revizyon rinoplasti, preservation ve piezo cerrahisi alanlarında uzmanlaşmış olup 5000'den fazla başarılı vaka deneyimine sahiptir.