Burun Kanaması Neden Olur,
Nasıl Durdurulur?

Burun kanaması sık karşılaşılan ve genellikle telaşa neden olan bir şikayettir. Çoğu vakada altta yatan sorun tehlikeli değildir; yaklaşık %90'ı burnun ön kısmındaki yüzeysel damar ağından kaynaklanır ve doğru müdahale ile birkaç dakika içinde durdurulabilir. Yine de ilk yardımda yapılan yanlışlar kanamayı uzatan en yaygın nedendir. Bu yazıda burun kanamasının klinik nedenleri, doğru durdurma tekniği, dikkat edilmesi gereken bulgular ve tekrarlayan kanamalarda uygulanan tedavi seçenekleri ele alınmıştır.

Ön kanama ve arka kanama ayrımı

Burun kanaması tıp dilinde epistaksis olarak adlandırılır ve iki farklı şekilde ortaya çıkar. Ön (anterior) burun kanaması vakaların büyük çoğunluğunu oluşturur; kaynak burnun ön alt kısmında yer alan Kiesselbach pleksusu adı verilen yoğun damar ağıdır. Kan genellikle tek burun deliğinden dışa akar, doğru baskı ile birkaç dakikada durur ve ciddi kan kaybına yol açmaz.

Arka (posterior) burun kanaması ise daha nadir görülür ancak klinik önemi yüksektir. Kaynak burnun derin bölgesindeki büyük damarlardır. Kan doğrudan boğaza akar, bol miktarda kaybedilebilir ve evde durdurulması genellikle mümkün olmaz. İleri yaş, kontrolsüz hipertansiyon ve kan sulandırıcı ilaç kullanımı arka kanamayı kolaylaştırır. Bu tabloda hastane müdahalesi zorunludur.

Burun kanamasının nedenleri

Nedenler geniş bir yelpaze oluşturur ve büyük çoğunluğu tedavi edilebilirdir. Klinikte en sık karşılaşılanlar aşağıdaki gibi özetlenebilir.

Kuru hava ve iç mekan ısıtması. Burun kanamasının en sık nedeni ortam kuruluğudur. Kombi, klima ve kalorifer ile ısıtılan iç mekanlar havadaki nemi düşürür. Burun mukozası kurur, üzerinde ince kabuklar oluşur ve altındaki damarlar kırılganlaşır. En ufak temas veya sümkürme damarların çatlamasına yol açar. Kış ayları ve klima altında geçirilen yaz geceleri en yüksek risk dönemleridir.

Burun karıştırma ve sert sümkürme. Özellikle çocuklarda burun karıştırma alışkanlığı en yaygın tetikleyicidir. Tırnak burun içindeki hassas mukozayı çizer. Sert sümkürme de basıncı ani artırarak damarların çatlamasına yol açar. Alışkanlık kalıcı hale geldiğinde tekrarlayan kanamalar başlar.

Alerjik rinit ve sinüzit. Alerji ve sinüzit mukozayı kronik iltihaplı halde tutar. Damarlar genişlemiş ve yüzeye yakınlaşmıştır. Hapşırma, sümkürme ve burun ovuşturma anlarında kanama tetiklenir. Alerji kontrolü sağlanmadıkça kanama tekrarlar.

Septum eğriliği. Burun içindeki bölmenin (septum) eğri olması, eğrilik bölgesindeki mukozayı hava akımına daha fazla açık bırakır. Bu bölge sürekli kurur, kabuk bağlar ve kabuk kalktığında kanama olur. Aynı burun deliğinden tekrarlayan kanamalarda septum eğriliği mutlaka değerlendirilmelidir; ayrıntılı bilgi için burun kemiği eğriliği zararları yazısı incelenebilir.

Yüksek tansiyon. Hipertansiyon burun kanamasını doğrudan başlatan bir neden değildir ancak süreci belirgin uzatır. Yüksek tansiyonda küçük bir tahrişle başlayan kanamayı durdurmak zorlaşır. Kontrolsüz hipertansiyonu olan hastalarda tekrarlayan burun kanaması dikkatle değerlendirilmelidir.

Kan sulandırıcı ilaçlar. Aspirin, warfarin, klopidogrel, rivaroksaban (Xarelto) ve apiksaban (Eliquis) gibi ilaçlar hem kanamayı kolaylaştırır hem de pıhtı oluşumunu geciktirir. Bu ilaçları kullanan hastalarda kanama daha uzun sürer ve tıbbi müdahale ihtiyacı daha erken doğar.

Travma. Yüze darbe, spor kazası, düşme ve trafik kazaları burun kırığı ya da mukozal yaralanma nedeniyle kanama yaratır. Burun estetiği ameliyatı sonrası ilk hafta içinde hafif sızıntı şeklinde kanama beklenen bir bulgudur; bu döneme özgü öneriler için rinoplasti sonrası dikkat edilmesi gerekenler yazısına bakılabilir.

Enfeksiyon ve kabuklanma. Grip, COVID-19 ve diğer üst solunum yolu enfeksiyonları mukozada kuruluk ve kabuklanma yaratır. Kabuklar kalkarken altta açığa çıkan damarlar kanayabilir. Kronik atrofik rinitte de benzer bir tablo görülür. Aynı zamanda sinüzit varlığında kanama daha sık gözlenir; ek bilgi için sinüs hastalıkları yazısı yararlıdır.

Nazal sprey kullanımı. Uzun süreli dekongestan sprey (ksilometazolin, oksimetazolin) ve steroid sprey kullanımı mukozayı incelttiği için damarlar yüzeye yakınlaşır ve kolayca kanar. Bu spreyler hekim önerisiyle ve süre sınırlı kullanılmalıdır.

Nadir görülen nedenler. Kanama-pıhtılaşma bozuklukları (hemofili, trombositopeni), karaciğer hastalıkları, lösemi gibi kan hastalıkları, burun içi damar anomalileri, tümörler, çocuklarda burun içine yerleştirilmiş yabancı cisim ve gebelikteki hormonal değişiklikler nadir ama önemli sebeplerdir. Tek taraflı, sürekli tekrarlayan ya da kokulu akıntı ile birlikte olan kanamalarda mutlaka KBB muayenesi yapılmalıdır.

Burun kanaması nasıl durdurulur

Doğru ilk yardım tekniği vakaların çoğunda birkaç dakika içinde kanamayı durdurur. Kritik olan detay, halk arasında yaygın olarak yapılan başı geriye atma hatasından kaçınmaktır. Geriye eğim kanı yemek borusuna ve akciğere yönlendirir; kanama görünürde durur ancak yutulan kan bulantı ve kusmaya yol açar, ayrıca gerçek kanama miktarı tespit edilemez hale gelir.

Uygulanacak adımlar sırasıyla şöyledir. Öncelikle dik oturur pozisyona geçilmeli, ayakta ya da yatarak müdahale edilmemelidir. Baş hafifçe öne eğilir; böylece kanın burun deliğinden dışa akmasına izin verilmiş olur. Başparmak ve işaret parmağı ile burnun kemikli kısmının hemen altındaki yumuşak bölge, yani burun kanatları birbirine yapıştırılır gibi sıkıca kavranır ve 10-15 dakika kesintisiz baskı uygulanır. Bu süre boyunca ara verilerek kontrol edilmez; erken bırakma pıhtı oluşumunu bozar ve kanama tekrar başlar. Nefes alışverişi ağız yoluyla yapılmalı, konuşma ve öksürme sınırlandırılmalıdır. Burun köküne (iki gözün arasına) uygulanan buz veya soğuk kompres, damarları büzerek kanamanın azalmasına katkı sağlar; alına buz koymak faydasızdır.

Kanama durduktan sonraki 24 saatlik dönemde de dikkat gerekir. Bu sürede sümkürmemek, sıcak duştan kaçınmak, ağır kaldırmamak, öne eğilmekten uzak durmak, sigara ve alkolden uzaklaşmak ve hekim önerisi yoksa aspirin ya da nonsteroid ağrı kesici almamak gerekir. Bu davranışlar yeni pıhtının bozulmasını önler.

Sık yapılan hatalar

Burun kanamasında yapılan yanlış müdahaleler sorunu büyütür. Başın geriye atılması kanı sindirim ve solunum yoluna yönlendirir. Burun içine pamuk sokmak, tampon çıkarılırken oluşan sürtünme nedeniyle yeni kanamaya yol açar. Kağıt mendil parçaları burun içinde kalarak iltihaba zemin hazırlar. Yatarak baskı uygulamak kanın yutulmasına neden olur. Sık aralıklarla baskının bırakılıp kanamanın kontrol edilmesi, henüz oluşmuş pıhtının bozulmasına yol açar. Sıcak içecekler damarları genişletir. Aspirin ve benzeri kan sulandırıcı ilaçların akut kanama sırasında alınması ise kanama süresini belirgin uzatır.

Uykuda ve gece görülen kanama

Gece boyunca gelişen burun kanamaları kişi uyandığında yastıkta kan izleri görüldüğünde fark edilir. En sık nedenler oda içi düşük nem, klima altında uyuma ve ağız açık uyuma alışkanlığıdır. Ağız solunumu mukozayı hızla kurutur. Kontrolsüz hipertansiyon, kan sulandırıcı ilaç kullanımı ve alkol tüketimi de gece kanamalarını sıklaştırır. Önleyici müdahaleler oda nemlendirici kullanımı, yatmadan önce burun içine tuzlu su spreyi veya ince tabaka vazelin uygulaması ve klima üflemesinin doğrudan yüze gelmesinin engellenmesidir. Ağız solunumu birlikte horlama şikayetine yol açıyorsa horlama tedavisi değerlendirmesi gerekir.

Çocuklarda burun kanaması

Çocukluk çağı burun kanamalarının büyük çoğunluğu iyi huyludur ve kolayca durdurulur. En yaygın neden burun karıştırma alışkanlığıdır. Kuru hava, alerjik rinit ve üst solunum yolu enfeksiyonları da tetikleyiciler arasındadır. Çocuğun burun deliğinden kokulu tek taraflı akıntı ile birlikte kanama görülüyorsa yabancı cisim şüphesi yüksektir ve mutlaka KBB muayenesi yapılmalıdır.

Müdahalede önce çocuk sakinleştirilmelidir. Oturur pozisyonda baş öne eğilerek burun kanatlarına 10 dakika süreyle baskı uygulanır. Haftada iki veya daha fazla tekrarlayan çocuk burun kanamalarında KBB değerlendirmesi gerekir. Bu grupta ön burun bölgesindeki damarların koter (damar dağlama) işlemiyle mühürlenmesi 5-10 dakikalık ayaktan bir uygulama olup şikayeti kalıcı biçimde ortadan kaldırır.

Bebeklerde burun kanaması

İki yaş altındaki bebeklerde burun kanaması nadir görülür ve mutlaka nedeninin araştırılması gerekir. Bu yaş grubunda burun içi mukoza daha ince ve kırılgan olsa da spontan kanama beklenen bir bulgu değildir. Ateşli hastalık, ciddi kuruluk, burun içine yerleştirilmiş yabancı cisim, düşme sonrası travma ve nadiren kanama bozuklukları düşünülmesi gereken nedenler arasında yer alır.

Bebeklerde ilk yardım büyük çocuklara benzer ancak daha nazik yapılmalıdır. Bebeği kucağa alarak dik pozisyonda tutun, baş hafifçe öne eğik olmalıdır. Burun kanatlarına yumuşak fakat sürekli baskı uygulayın; süre olarak 5-10 dakika yeterlidir. Bebek ağlayarak ağız solunumu yaparsa panik yapılmasına gerek yoktur. Kanama beş dakikadan fazla sürüyorsa, bebekte solukluk, halsizlik ya da uykuya meyil varsa, ateş yüksekliği ya da tekrarlayan atak öyküsü bulunuyorsa acil değerlendirme gerekir. Aynı burun deliğinden ısrarla gelen kanama ve kokulu tek taraflı akıntı yabancı cisim açısından uyarıcıdır.

Hamilelikte burun kanaması

Gebelik döneminde burun kanaması sıkça karşılaşılan ve genellikle iyi huylu bir durumdur. Yaklaşık her beş gebeden birinde şikayet görülür. Nedeni büyük ölçüde hormonal ve dolaşımsaldır. Östrojen artışı burun mukozasında ödeme ve damar genişlemesine yol açar; kalp debisi ve toplam kan hacmi artar. Bu değişiklikler burun içindeki damarları daha kırılgan hale getirir. Kuru hava, ısıtılmış iç mekan ve gebeliğe eşlik eden hafif hipertansiyon şikayeti sıklaştıran faktörlerdir.

Gebelikte müdahalede standart ilk yardım tekniği geçerlidir. Dik oturur pozisyonda baş öne eğilir, burun kanatlarına 10-15 dakika baskı uygulanır. Sırtüstü yatarak baskı uygulamak gebelikte önerilmez çünkü büyük damarlara bası nedeniyle baş dönmesine yol açabilir; sol yan yatış tercih edilir. Kanama durduktan sonra oda nemlendirici kullanımı, günlük tuzlu su spreyi ve yatmadan burun içine ince tabaka vazelin uygulaması tekrarları belirgin azaltır. Kırk dakikayı aşan kanama, tansiyon yüksekliği ile birlikte olan kanama ya da bol miktarda kan kaybı durumunda hem KBB hem kadın hastalıkları hekimine başvurulmalıdır. Reçetesiz burun spreyi kullanımından kaçınılmalıdır; bazı dekongestanların gebelik kategorisi uygun değildir.

Sol ve sağ burun kanaması: tek taraflı olması ne anlama gelir

Burun kanamasının hangi burun deliğinden geldiği önemli bir klinik ayrıntıdır. Vakaların büyük çoğunluğunda kanama tek burun deliğinden başlar ve gerekirse septum üzerinden karşı tarafa geçebilir. Bu tek taraflılık genellikle o taraftaki Kiesselbach pleksusundan gelen basit bir yüzeysel damar kanaması anlamına gelir ve tehlikeli değildir.

Ancak aynı burun deliğinden ısrarla tekrarlayan tek taraflı kanamalar ayrı bir dikkatle değerlendirilmelidir. Bu tabloda düşünülmesi gereken nedenler septum eğriliğinin o taraftaki mukozayı hava akımına açık bırakması, o taraftaki damarın yüzeye yakın konumlanması, burun içi yapısal bozukluklar, kronik sinüzit ve nadiren tümöral oluşumlardır. Erişkin hastada uzun süredir tek taraflı burun tıkanıklığı ile birlikte olan tekrarlayan kanamalarda mutlaka endoskopik değerlendirme yapılmalıdır. Çocuklarda tek taraflı ve kokulu akıntı ile birlikte olan kanama neredeyse her zaman yabancı cismi düşündürür.

Sol ya da sağ tarafın diğerine göre daha sık kanaması, o taraftaki mukozanın daha kuru, damarlanmanın daha yüzeysel ya da septum eğriliğinin o yönde olmasıyla açıklanır. Uzun süredir tek taraftan tekrarlayan kanamalar koter işlemi ya da septum düzeltmesi ile kalıcı olarak çözülebilir.

Tekrarları önlemek için

Uzun vadeli koruma büyük ölçüde ortam ve alışkanlık düzenlemesiyle sağlanır. Kış ve yaz klima dönemlerinde oda içi nemin %40-50 aralığında tutulması burun mukozasını korur. Günde iki üç kez uygulanan tuzlu su spreyi mukozayı nemli tutar. Yatmadan önce burun içine sürülen ince tabaka vazelin ya da burun kremi kabuklanmayı azaltır. Kombi ısısının 20-22 dereceyi aşmaması ve günde 2 litre civarında sıvı tüketimi de mukozanın hidrasyonunu destekler. Kırk yaş üstünde tansiyon takibi ihmal edilmemelidir. Sigara ve alkol tüketiminin azaltılması, çocuklarda burun karıştırma alışkanlığının değiştirilmesi ve mevcut alerji tedavisinin düzenli sürdürülmesi tekrarları belirgin azaltır. Burun tıkanıklığı bileşeni birlikte olan hastalarda burun tıkanıklığına ne iyi gelir yazısındaki öneriler tamamlayıcı niteliktedir.

Acil değerlendirme gerektiren durumlar

Bazı klinik bulgular burun kanamasının basit bir tahriş olmadığına işaret eder ve acil değerlendirme gerektirir. Yirmi dakikayı aşan kanama, bir bardağı geçen kan kaybı, baş dönmesi ve halsizlik gibi kan kaybı bulguları, boğaz arkasına doğru akan bol miktarda kan (posterior kanama şüphesi), yüz travması ya da burun kırığı sonrası oluşan kanama, kan sulandırıcı ilaç kullanan hastada durdurulamayan kanama, ayda iki üçten fazla tekrarlayan kanama, aynı burun deliğinden ısrarla gelen kanama, kokulu akıntı ile birlikte olan çocuk kanaması ve kolay morarma ya da diş eti kanaması gibi ek kanama bulgularının eşlik ettiği tablolar bu gruba girer. Bu durumlarda vakit kaybedilmeden KBB hekimine ya da acil servise başvurulmalıdır.

KBB muayenesi ve tedavi seçenekleri

Muayenede öncelikle ayrıntılı hasta öyküsü alınır. Kullanılan ilaçlar, tansiyon değerleri, alerji öyküsü ve kanamanın sıklığı sorgulanır. Burun içi klasik ayna muayenesi (anterior rinoskopi) ile ön bölge değerlendirilir; şüpheli durumlarda fleksibl endoskopla burnun arka bölgesi ve geniz de görülebilir. Tansiyon ölçümü ve gerektiğinde pıhtılaşma testlerini kapsayan kan tahlili yapılır.

Tedavi kanamanın kaynağına ve nedenine göre şekillenir. Yüzeysel bir damar noktasından tekrarlayan kanamalarda koterizasyon uygulanır; damarın kimyasal (gümüş nitrat) ya da elektrik yöntemiyle mühürlenmesi 5 dakikalık ayaktan bir işlemdir ve sonrasında hasta günlük yaşamına dönebilir. Aktif ciddi kanamada ön ya da arka burun tamponu yerleştirilir. Nadir vakalarda cerrahi damar bağlanması ya da endovasküler girişim gerekebilir. Altta yatan neden septum eğriliği, kronik sinüzit ya da kanama bozukluğu ise buna yönelik tedavi de düzenlenir.

Sık sorulan sorular